TMMOB Çevre Mühendisleri Odası
TMMOB
Çevre Mühendisleri Odası
Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği Taslağı Hakkında Çevre Mühendisleri Odası Görüşü
Genel Merkez 25.03.2021 (Son Güncelleme: 25.03.2021 16:32:10)

 

Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği Taslağı Hakkında Çevre Mühendisleri Odası Görüşü

 

 

Taslağın Geneli Üzerindeki Görüş ve Değerlendirme

Teklif

         Çevre mevzuatına ilk olarak 2004 yılında giren Ambalaj Atıkları Kontrolü Yönetmeliği ile düzenli bir toplama sistemi kurma çalışmaları yürüten Bakanlık; Belediyeler aracılığı ile tüm ambalaj atıklarını, evsel atıklardan ayrı toplamaya başlamıştır.  Bu çalışmalarda en önemli rolleri üstlenen belediyeler, mevzuatlara uygun hareket ederek toplama sistemlerini kurmaya çalışmışlardır.  Paydaşlar içerisinde Ambalaj Atığı Toplama Ayırma Tesisleri, Bakanlığın belirlemiş olduğu lisans şartlarına uyarak lisans almış, yüksek maliyetli yatırımlar yaparak, geniş bir istihdam olanağı sağlamıştır. Bugün ulaşılan noktada, belediye toplama sistemleri geliştirilmekten ziyade, belediyelerin tümüyle sistem dış kalmasına yol açmaktadır. Çevre Ajansı Kanunu, Sıfır Atık Yönetmeliği ve Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelik uygulamaları ile birlikte ambalaj piyasaya sürme ve atık ambalaj toplama sisteminde yapılan değişiklikle depozitolu ürünlerin ayrı toplanan atıklar içinden ayrılması ve sıfır atık sistemi ile kaynağında ayrı toplama sisteminde ise belgelendirme bazlı olarak kurum ve kuruluşlar sisteme dahil edilerek ayrı toplanmış fraksiyonların atık üreticisi tarafından lisanslı tesislere satışı yapılarak gelir getirici kalem haline getirilmesi nedeniyle evlerden kaynaklanan ambalaj atıklarının toplanması sürecinde sorumlu olan belediyeler gelir getirici ambalaj atıklarını toplama yetkisini yitirdiği için finansal olarak iş yapamaz durumda bırakılmıştır. Bu nedenle belediyelerin hanelerden ambalaj atığı toplama işini yapabilmesi için finansal olarak desteklenmesi gereklidir. Belediyelere yapılacak finansal destek miktarının bakanlık tarafından nesnel olarak belirlenmesi sistemin sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahiptir.

 

Atık Yönetimi Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (y) bendinde tanımlanan ‘Genişletilmiş üretici sorumluluğu`; ürünlerin yaşam döngüsü süresince oluşan çevreyle ilgili maliyetlerin, ürünlerin pazar fiyatlarına dahil edilmesiyle açıklanmaktadır. Bu ilkenin, ürün kullanım döngüsündeki maliyet zincirinin gözden geçirilerek, mükerrer çevre maliyet veya ödemelerinin, tüketiciye yansıtılmasının önlenmesi gerekmektedir.

 

‘Müteselsil Sorumluluk`; borçlu tarafın birden fazla kişiden oluştuğu hallerde alacaklının borçluyu borcun bir kısmından değil tamamından sorumlu tutabilmesidir. Buna benzer olarak ‘Genişletilmiş Üretici (Sanayi) Sorumluluğu`; Ürünlerin yaşam döngüsü süresince oluşan çevreyle ilgili maliyetlerin ürünlerin pazar fiyatlarına dahil edilmesini teşvik etmek için tasarlanmış bir stratejidir. Üreticinin (Sanayinin) bir ürünle ilgili sorumluluğunu bir ürünün yaşam döngüsünde tüketiciler sonrası evreye genişlettiği bir çevre politikasıdır. Sonuçta, ürünün toplam sorumluluğunu (fiziksel ve/veya ekonomik; tümüyle veya kısmen) üreticiye yönlendirir. Ancak nihai maliyeti karşılayan tüketici, bu tür bir sorumluluğu da ekonomik olarak yüklenmiş olur.

 

Atık üretimindeki bertaraf maliyetini daima tüketici karşılar. ‘Kirleten öder` ilkesinin tüketiciye odaklanması, üreticinin yükümlülüğü olan aşağıdaki esaslara uyma sorumluluğunun arka planda kalmasına yol açar:

 

i-"Tek kullanımlık ambalajlar başta olmak üzere ambalajların üretimi ve tüketiminde öncelikle yeniden kullanıma uygun, geri dönüştürülebilir ambalajların tercih edilmesi",

ii-"ambalajların tüketimi/kullanılması sonrasında oluşan atıkların sıfır atık yönetim sisteminin genel ilkeleri doğrultusunda geri dönüşüm/geri kazanım sürecine dâhil edilmesi ve geri dönüştürülmüş malzemelerin kullanımlarının sağlanarak ülke ekonomisine kazandırılması",

iii-"Sıfır atık yaklaşımı temelinde doğal kaynakların korunması ve verimli kullanımı ile sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine uyumlu üretimin sağlanması ve atık miktarının azaltılması amacıyla ambalaj atıklarının oluşumunun önlenmesi, atık oluşumunun kaçınılmaz olduğu durumlarda ise öncelikle yeniden kullanılması, geri dönüştürülmesi, geri kazanılması ve/veya enerji kaynağı olarak kullanılması sureti ile bertaraf edilecek atık miktarının azaltılması ", ...

iv-"ambalajın tasarımından başlayarak, üretimi, pazarlanması, dağıtımı, kullanılması, yeniden kullanıma alınması, piyasaya arzı ve atık haline gelmesinden geri kazanımına veya bertaraf edilmesine kadar tüm süreçlerde temiz ürün ve teknolojiler geliştirilerek çevresel risklerin azaltılmasına yönelik önleme faaliyeti yapılması"

 

Bu esasların üretim zincirindeki ihmali, geri dönüşüm süreçlerindeki bertaraf maliyetini artıran en önemli payı oluşturur. Bertaraf maliyeti de arttıkça, hem ürünün fiyatına yansıtılan bedeller yoluyla ve hem de yerel idarelerin ‘katı atık katkı payı` nedeniyle, tüketiciye yansıyan maliyet yükselecektir. Sonuçta tüketicinin, mükerrer olarak çevre maliyetini yüklendiği, zorunlu tüketim mallarının ambalajlarına kadar etkilenen piyasada, alım gücünün düşmesine yol açacaktır.

 

Ürünlerin yaşam döngüsü süresince oluşan çevreyle ilgili maliyetlerinin, ürünlerin pazar fiyatlarına dahil edilmesi; tüketicinin ödediği ürün bedeliyle birlikte tüm çevre maliyeti tutarının üreticiye aktarıldığını göstermektedir. Ürün bedeli ile birlikte atıkların geri dönüşüm süreçlerindeki tüm maliyetlerin karşılandığı, bu atıkların bertarafı için yerel idarelere atık bedeli ödenmemesi, çevreyi korumak için yapılacak tüm maliyetlerin ürün bedelinden (üreticiden) karşılanması gerektiğini de göstermektedir. Aksi halde mükerrer çevre vergileri ortaya çıkacak, üreticiye haksız kazanç sağlanmış olacaktır.

 

Diğer taraftan, esaslara uyma sorumluluğunun ihmalinin ‘üretici` tarafından karşılanmaması halinde, çevre maliyetinin karşılanmasında adaletli bir dağılımın önüne geçilmiş olacaktır.

 

Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelik 4/(g) ile ‘Depozito‘; "Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda belirli bir maddi değeri üzerinde taşıyarak piyasaya arz edilen ürünlerin/eşyaların kullanım sonrasında, kullanıcı veya tüketicilerden iade alınmasına yönelik kurulan/kurdurulan sistemi" tanımlamaktadır. Bu Taslağın 4/(1)/aa bendi ile ‘Tek kullanımlık ambalaj‘; "Kullanımları sonrasında yeniden aynı amaçla kullanıma uygun olmayan ambalajları" tanımlamaktadır. Depozito; yeniden/tekrar kullanılabilir ambalajlar için kullanılan bir kavramdır. Diğer taraftan, Bakanlıkça yayınlanan Depozito Sistemi Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar kapsamında; sadece Yeniden/Tekrar Kullanılabilir Ambalajların iade alınması amaçlanmıştır. Ancak taslak yönetmelikte, Tek kullanımlık Ambalajların da bu kavrama dahil edildiği görülmektedir.

 

Bu uygulama ile birlikte, ‘tek kullanımlık‘ ambalajlara, alüminyum ve PET (su) şişeleri de dahil edilerek, tekrar kullanılamayacak şekilde deforme olan malzemelerin, tonaj veya kübaj olarak dikkate alındığı bir iade sistemine dönüştürüleceği anlaşılmaktadır.

10 Aralık 2018 tarihli 30621 sayılı Resmi Gazete‘de yayınlanmış olan "Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" ile 2872 sayılı Çevre Kanunu‘nda bazı değişiklikler yapılmıştır. Çevre Kanunu Değişikliğinin Geri Kazanım Katılım Payları ve Depozito ile İlgili Maddeleri (3-1/h) ile gerek Ambalaj ürünlerinde gerekse Diğer Çeşitli Sanayi Ürünlerinde "Geri Kazanım Katkı Payı ile Depozito" uygulamalarının hayata geçirilmesi hükme bağlanmış; depozito ve muafiyet uygulanmasına ilişkin idari ve teknik usul ve esasların ise Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği ifade edilmiştir. Ancak bir yönetmelik ile belirlenecek olan depozito usul ve esasları; 22.12.2020 tarihli Bakanlık genelgesi kapsamında yayınlanmıştır.

 

Ambalaj atıklarının kontrol edilmesi, oluşumunun azaltılması veya sürdürülebilir ürünler ile yer değiştirilmesi çevrenin geleceği için önem arz etmektedir. Bu kapsamda yapılan çalışmalar gelecek nesillere de devredilen büyük bir mirasın alt yapısını oluşturacaktır.

 

Ülkemizde Atık Yönetimi sürecinin; Çevre Kanunu ve buna bağlı olarak çıkarılan Atık Yönetimi Yönetmeliği, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve diğer ilgili yönetmelik süreçleri ile yürütülmekte iken, Sıfır Atık ve GEKAP yönetmeliklerinin yayınlanması ve Türkiye Çevre Ajansının kurulması ile birlikte mevcut Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinin güncellenmesi ihtiyacı doğmuştur. Atık Yönetimi ile ilgili planlama ve uygulamaların doğru bir şekilde yürütülebilmesi için ilgili mevzuatın birbiri ile uyumlu olması, yetkili kurum ve kuruluşlar ile paydaşların doğru bir şekilde tanımlanması, görev ve sorumluluklarının açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

 

Ambalaj Atıkları Yönetmeliği kapsamında; Türkiye Çevre Ajansının görev ve yetkileri genel olarak belirtilmekle birlikte, depozito yönetim sistemi ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar belirlenmediği için yönetmelik taslağı dar kapsamlı bir çerçeve halinde kalmıştır.

 

Türkiye Çevre Ajansı mevzuatında görev ve sorumlulukları kapsamında tanımlanan gelirler, ajansın yönetim kurulu ve personel yapısındaki belirsizlikler, denetim kapsamı dışında tutulması nedeniyle olumsuzluklar yaratacaktır.

 

Bu noktada Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamında Ajansa yönelik uygulamalarda bu belirsizliklerin ortadan kaldırılması gerekmektedir.

 

Hizmet verilen nüfus ve personel alt yapısı ile birlikte değerlendirildiğinde belediyelerin ambalaj atıklarını kendi toplama sisteminde toplayacak imkana sahip olmadığı, bu nedenle toplama ayırma tesislerinden hizmet alımı yolu ile süreci yönettiği bilinmektedir. Satış noktalarının atıklarını belediyenin toplama sistemine verme zorunluluğunun kalktığı görülmektedir. Buradan belediye toplama sistemine verilen ambalaj atığı miktarının azalacağı anlaşılmaktadır. Yönetmeliğin yürürlüğe girmesi ile birlikte son bulacak olan belediye ihale/sözleşmeleri hem belediyeleri hem de mevcut ambalaj atıkları kontrol yönetmeliğinde lisans şartlarına göre tesislerini güncelleyen yatırımcı tesisleri olumsuz yönde etkileyebilecektir.

 

Mevzuat ve uygulamalar kapsamında; söz konusu belirsizliklerin ortadan kaldırılması ve sistemin güçlendirilmesi gerekmektedir.

 

 

Yeni Taslak mevzuat ile birlikte Belediyelerin sistem dışında tutulması, ambalaj yönetim sisteminde sorumluluk paylaşımını ve yerel idarelerin ambalaj yönetimini olumsuz etkileyecektir.

Sıfır Atık sistemine geçiş ve depozito yönetim sisteminin çakışması sonucunda sektörün zarar göreceği dikkate alınarak, yerel idarelerin ve çevre lisanslı firmaların sistemde tutulması için gerekli geçiş süreçlerinin gözden geçirilmesi önerilmektedir.

 

 

 

 

 

 

 

‘Genişletilmiş üretici sorumluluğu` ilkesinin, ürün kullanım döngüsündeki maliyet zincirinin gözden geçirilerek, mükerrer çevre maliyetleri veya ödemelerinin, tüketiciye yansımasının önlenmesi için gerekli süreç düzenlemelerinin yapılması gerekmektedir.

 

‘Kirleten öder` ilkesinin tüketiciye odaklanması, üreticinin çevresel sorumluluğundaki aksamaların tüketici tarafından karşılanmasına yol açmaktadır. Tüketicinin, yeşil ürün fiyatı ve katı atık katkı payı yoluyla mükerrer olarak çevre maliyetini yüklendiği ve alım gücünün düştüğü dikkate alınarak; çevre maliyetinde üretici ve tüketici sorumluluk paylaşımının düzenlenmesi gerekmektedir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Depozito kavramının esasına aykırı, iade sisteminin çevresel sorumlulukları karşılayamadığı dikkate alınarak; ‘tek kullanımlık‘ ambalajların depozito sisteminden çıkarılması gerekmektedir.

 

Bunun yerine, Bu Taslağın 4/(1)/bb bendi ile belirtilen ‘teminat‘ veya bir güvence bedelinin, mevcut geçerli sistemde olduğu üzere mali değerdeki taahhüde bağlanması yeterli görülmektedir.

 

 

 

 

Yönetmelikler, Resmi Gazete‘ de yayımlanarak yürürlüğe girmektedir. Hukuki süreçlerin farklı uygulanması, yürütülen çevresel mevzuatların etkinliğini ve sürdürülebilirliğini olumsuz yönde etkileyebilir. Bu nedenle, yönetmelik veya usul veya esaslara dair bir tebliğin, önceki mevzuatta belirtildiği üzere, Resmi Gazete`de yayınlanması sağlanmalıdır.

 

Ambalaj atıklarının kontrolü Sıfır Atık Yönetmeliği ile de desteklenerek yol alınmaktadır. Bu süreçte ambalaj atıklarının yönetiminin nasıl yapılacağı, mahalli idarelerin görev ve yetkilerinin ne olacağı, ambalaj atığı üreticilerinin atıklarını anlaşabildikleri firmalara verip veremeyeceği konularının netleştirilmesi ve belediyelere yazılı olarak bildirilmesi sürecin sağlıklı yürümesine yardımcı olacaktır.

Taslak Maddesi

Görüş ve Değerlendirme

Teklif

Kapsam

MADDE 2 "ç) Türkiye Çevre Ajansının, ambalaj ve ambalaj atıklarının yönetimindeki görev ve yetkileri doğrultusunda göstereceği faaliyetlere

yönelik strateji ve politikalar ile kısıtlama, yasaklama ve ücretlendirme dahil hukuki, idari, mali ve teknik esasların belirlenmesidir."

 

Türkiye Çevre Ajansı kuruluş kanununda belirtilen faaliyet alanı başlığı altında ambalaj ve ambalaj atıkları ile ilgili tanımlanmış görev bulunmamaktadır. Tanımlanmış faaliyet depozito sisteminin kurulması ve işletilmesidir. Ambalaj ve atıkları ile ilgili görevler Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yetkisinde yer almaktadır

 

Söz konusu maddenin 30/12/2020 tarih ve 31350 sayılı çevre ajansı kanunu madde 4`te tanımlı ajans faaliyetleri ile uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir.

Madde 4 Tanımlar

dd) Yetkili idare; Büyükşehir belediye sınırları içerisinde büyükşehir ve ilçe belediyelerini, büyükşehir haricindeki illerin il ve ilçe belediyeleri ile mücavir alanları dışında il özel idarelerini, belediyelerin görev ve yetki alanı dışında kalan alanlarda ilgili mevzuatı uyarınca yetkili kılınan mahalli idareleri,

ifade eder.

Yetkili idare tanımı yönetmelikte yer almaktadır. Ancak, yönetmelik kapsamında 300 konut altı sitelerden ve sıfır atık belgesi almayan yerlerden ambalaj atığını toplama görev ve sorumluluğu belediyelerde olmasına rağmen yönetmelikte belirtilmemiş veya sıfır atık yönetmeliğine atıf yapılmamıştır. Evlerden yapılacak ambalaj atığı toplama sorumluluğu belirtilmemiştir.

Görev, Yetki ve Yükümlülükler başlıklı 3. Bölüm altında yetkili idare`nin görev ve sorumlulukları sıfır atık yönetmeliğine de gerekli yerlerde atıf gösterilerek tanımlanmalıdır.

 

 

Madde 4 Tanımlar

 

"Ambalaj Atığı Üreticisi" tanımı bulunmamaktadır.

 

 

Ambalaj Atığı Üreticisi Tanımı Yoktur.

Tanımlar Bölümüne Ambalaj Atığı Üreticisi tanımı eklenmelidir.

 

Ambalaj atığı üreticisi: Bu Yönetmelik kapsamındaki ambalaj atığını üreten, Atık Yönetimi Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde tanımlanan gerçek ve tüzel kişileri,

 

Madde 4 Tanımlar

 

"Atık yönetim sorumlusu" tanımı bulunmamaktadır

 

Tanımlar Bölümüne Atık yönetim sorumlusunun tanımı eklenmelidir.

 

Atık yönetim sorumlusu: İşletmelerde atık yönetim faaliyetlerinden sorumlu olan çevre mühendislerini,

Tanımlar

 

Madde 4-(1)/m) Gönüllü anlaşma: Bakanlık ve Ajans ile ekonomik işletmeler, lisanslı firmalar ve yetkili idareler arasında yapılan anlaşmayı,

 

 

 

Bu tanımla getirilen yeni kavram veya hukuki süreç, tarafların sorumluluklarının ve yükümlülüklerinin ifasını, devrini veya devlet desteği verilmesini kapsadığı dikkate alındığında, bu tür bir anlaşmanın işletmeler arasındaki eşitliği, rekabet dengesini koruyacak (rekabetçi / adil) usul ve esasların belirlenmesinin gerektiği açıktır.

Özellikle ‘Ambalaj üreticileri ve tedarikçileri` için farklı teşvik uygulamalarının önlenmesi için bu anlaşma kapsamının değişmez ticari (etik) ilkelere göre yürütülmesi gerektiği dikkate alınmalıdır.

 

Tanımlar

 

4-(1)/m)Gönüllü anlaşma: Bakanlık ve Ajans ile ekonomik işletmeler, lisanslı firmalar ve yetkili idareler arasında yapılan, usul ve esasları Bakanlıkça belirlenen anlaşmayı,

 

Tanımlar

 

Madde 4-(1)/t) Plastik poşet: Plastikten yapılmış tek kullanımlık poşetleri,

u) Poşet: Mal veya ürünlerin satış noktalarında tüketicilere taşıma amacıyla temin edilen saplı veya sapsız torbaları,

 

 

Genel tanım ‘poşet` olup, malzeme cinsi ile yapılan tanımlardan önce gelmesi gerekir. t ve u bendi yer değiştirmelidir.

 

‘Poşet`; "genellikle plastikten ya da kâğıttan yapılmış, içine öteberi koymaya yarayan, çeşitli büyüklükte olabilen bir tür torba" olarak tanımlanır. Poşet, Fransızca dilinden Türkçe‘mize geçmiştir. Fransızca pochette "cepçik, torbacık" (İngilizce pocket / cep) sözcüğünden alıntıdır. Fransızca poche "cep, torba" sözcüğünün küçültme eki almış şeklidir. Bu sözcük, Eski Fransızca aynı anlama gelen poque veya pocque sözcüğünden evrilmiştir. Poşet kelimesi dilimizde sıklıkla karşımıza çıkan sözcükler arasındadır. TDK, poşet kelimesi için yine ‘Torba‘ anlamını vermektedir.

 

Türkçemizde karşılığı bulunan ve günlük dilde de kullanım alışkanlığını yitirmemiş olan ‘torba` yerine, yabancı dildeki sözcükleri kullanmak, mevzuatlara da giderek daha yoğun olarak yerleştirmek, hem dilimizin arılaştırma çabalarını örseleyecek, hem de dilimizin temel sözcüklerinin güncelliğini kaybetmesine ve unutulmasına izin verecektir. Bu nedenle, yabancı sözcükler yerine Türkçemizde kullanılanlara öncelik verilmesi gerekir.

Tanımlar

 

Madde 4-(1)/u)Torba/Poşet: Mal veya ürünlerin satış noktalarında tüketicilere taşıma amacıyla temin edilen kulplu veya kulpsuz eşyayı,

t) Plastik torba/poşet: Plastikten yapılmış tek kullanımlık torbaları/poşetleri,

Genel İlke ve Esaslar

 

Madde 5 -(7) Ambalajın ve ambalaj atığının içeriğindeki maddelerin miktarının ve çevreye verdiği zararın, ambalajın tasarımından başlayarak, üretimi, pazarlanması, dağıtımı, kullanılması, yeniden kullanıma alınması, piyasaya arzı ve atık haline gelmesinden geri kazanımına veya bertaraf edilmesine kadar tüm süreçlerde temiz ürün ve teknolojiler geliştirilerek çevresel risklerin azaltılmasına yönelik önleme faaliyeti yapılması esastır.

 

 

Türkçe ifadedeki, öğe eksikliğinden kaynaklanan veya yüklem /nesne ile öznenin birbirini karşılamaması olarak ortaya çıkmış bir cümle düşüklüğünün giderilmesi uygun görülmektedir.

 

 

Ambalajın ve ambalaj atığının içeriğindeki maddelerin miktarının ve çevreye verdiği zararın, ambalajın tasarımından başlayarak, üretimi, pazarlanması, dağıtımı, kullanılması, yeniden kullanıma alınması, piyasaya arzı ve atık haline gelmesinden geri kazanımına veya bertaraf edilmesine kadar tüm süreçlerde temiz ürün ve teknolojiler geliştirilerek azaltılması, çevresel risklerin ortadan kaldırılmasına yönelik önleme faaliyeti yapılması esastır.

Bakanlığın görev ve yetkileri

 

Madde 6 – (1) b) Ambalaj ve ambalaj

atıklarının yönetiminde yer alan ilgili tarafların kayıt altına alınmasını ve bunların sorumluluk ve yükümlülüklerinin belirlenerek izlenmesini,kontrolünü ve denetimini sağlamakla,sağlatmakla, bunlara yönelik bilgilendirici eğitim faaliyetleri düzenlemekle,düzenletmekle,

Burada bakanlık kendisine sorumluluk tanımlamakta ve bunu yaptırabileceği belirtilmekte. Dolayısıyla sorumluluk devri olabilir.

Sorumluluk devri konusunda daha net, nereye ve ne şekilde olacağı ile ilgili bilgi verilmelidir.

 

Bakanlığın görev ve yetkileri

 

Madde 6 – (1) ç) Ambalaj atıklarının öncelikle maddesel geri kazanımının sağlanması, geri kazanılmış ürünlerin kullanımının özendirilmesi ve geri dönüşümden elde edilen malzemelerin zorunlu kullanımları dâhil olmak üzere sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda tedbir ve teşvik uygulamalarında bulunmakla, izlemekle, istatistikleri oluşturmak ve raporlamakla,

 

 

İlgili madde kapsamında Sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda tedbir ve teşvik ifadesi yer almaktadır. Bu tedbir ve teşviklerin ne olacağı ne şeklide gerçekleşeceğine ilişkin net ifadeler yer almalıdır.

 

 

İlgili madde kapsamında Sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda tedbir ve teşviklerin ne olacağı ne şeklide gerçekleşeceğine ilişkin net ifadeler tanımlanmalıdır.

Bakanlığın görev ve yetkileri

 

Madde 6 – (1) i) Ambalaj atıklarının işlendiği tesislerin faaliyetleri dâhil olmak üzere yeniden kullanıma hazırlama alma faaliyetlerine ilişkin kriterler ve standartlar belirlemekle

 

Atık işleme tesisi (tat ve gdt), yeniden kullanıma hazırlama ve alma tesisleri için kriter ve standartlar Bakanlıkça belirlenecek.

Atık işleme tesisleri konusunda kriterler

yönetmelikte açıklanmalı ya da çevre izin ve lisans yönetmeliğine atıfta bulunulmalıdır.

Bakanlığın görev ve yetkileri

 

Madde 6- (3) Bakanlık, Ajansın depozito yönetim sistemi haricindeki ambalaj ve ambalaj atıklarının yönetimi konusundaki faaliyetlerine esas strateji ve politikaları belirler. Bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen görev ve yetkilerini sınırlarını belirlemek sureti ile Ajansa devredebilir, birlikte kullanabilir, işbirliği yapabilir.

Türkiye Çevre Ajansı kuruluş kanununda belirtilen faaliyet alanı başlığı altında ambalaj ve ambalaj atıkları ile ilgili tanımlanmış görev bulunmamaktadır. Tanımlanmış faaliyet depozito sisteminin kurulması ve işletilmesidir.

 

 

 

Taslaktan çıkarılması önerilmektedir.

Bakanlığın görev ve yetkileri

 

Madde 6-(5) Bakanlık gerekli gördüğü durumlarda, bu Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin konularda ilave idari düzenlemelerde bulunabilir, tanımlayıcı, açıklayıcı ve düzenleyici hususlara yönelik usul ve esasları belirleyebilir.

 

Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin konularda Bakanlık Talimatı (yönergesi) kapsamında tanımlayıcı veya açıklayıcı direktifler verilebilmektedir. Ancak Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin konularda ilave idari düzenlemeler (düzenleyici hususlar) için usul ve esasların belirlenmesi, tebliğler kapsamında yapılmalıdır.

Bakanlığın görev ve yetkileri

 

Madde 6-(5) Bakanlık gerekli gördüğü durumlarda, bu Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin konularda ilave idari düzenlemelerde bulunabilir; uygulamaya dair tanımlayıcı, açıklayıcı ve düzenleyici hususlara yönelik usul ve esaslar, Bakanlık tebliği kapsamında yayınlanır.

 

İl müdürlüklerinin görev ve yetkileri

MADDE 7 – (3) "İl Müdürlükleri, Ajansın ambalaj ve ambalaj atıklarının yönetimi konusundaki faaliyetlerini destekler, gelen işbirliği taleplerini görev ve yetkileri kapsamında değerlendirir, gerektiğinde faaliyetlerine katılır, katkı verir."

 

Hükmü ile il müdürlükleri bakanlık teşkilatının bir parçası olmasına rağmen farklı bir kurum olan ajanstan gelecek talimatlar nedeniyle yetki karmaşasına neden olacaktır. Ambalaj atıkları konusunda bakanlık ve ajans görev yetkileri uygulamada karışıklığa neden olmayacak şekilde tanımlanmalı, ajans kendi yapılanmasını görevini yerine getirecek kapasitede oluşturmalı (bölgesel/il teşkilatı) ve bunu hem kendi kanununda hem de ambalaj atıkları ve sıfır atık yönetmeliğine yönlendirme yapacak şekilde belirtmelidir. Ayrıca çevre ajansı kanunu 4. madde ‘de ajans faaliyetleri arasında ambalaj atıkları ile ilgili değil depozito kapsamındaki ambalaj atıkları yönetimi görevi tanımlanmıştır. Bu nedenle ambalaj atıkları ile ilgili il müdürlüğüne talimat vermek ajansın yetkisinde değildir.

 

Ajansın il müdürlükleriyle ilişkisi görev alanları ayrılmış iki farklı kurum yapılanması olarak planlanmalıdır.

Türkiye Çevre Ajansının görev ve yetkileri

MADDE 8

İlgili maddede tanımlanan görevler 30/12/2020 tarih ve 31350 sayılı Türkiye Çevre Ajansı Kuruluş Kanunu Madde 4`te tanımlı ajans faaliyetleri ile uyumsuzdur.

Yönetmelikte tanımlanan ajans görevleri çevre ajansı kanununda belirtilen görevlere göre düzenlenmelidir.

Türkiye Çevre Ajansının görev ve yetkileri

 

Madde 8 – (1) Ajans, Bakanlık tarafından belirlenen politika ve stratejiler doğrultusunda depozito sistem yöneticisi olarak depozito yönetim sisteminin kurulması ve işletilmesini, sistemde yer alan tüm paydaşların ve bunların yükümlülüklerinin belirlenmesini, yerine getirilmesini ve takip ve kontrolünün sağlanmasını ve sisteme ilişkin idari, mali ve teknik hususların yönetilmesini sağlamakla görevli ve yetkilidir.

(2) Ajans, Bakanlığın genişletilmiş üretici sorumluluğu politika ve planları kapsamında yapılan gönüllü anlaşmalara ve/veya Bakanlıktan alınacak yetkiye istinaden; ambalaj üreticileri, tedarikçileri ve piyasaya süren işletmelerin sorumluluklarını ve yükümlülüklerini yerine getirmelerini sağlayabilir, destek olabilir, bu sorumluluk ve yükümlülüklerin devrini alabilir.

(3) Ajans, bu Yönetmelik kapsamında yetki alınmasını gerektiren diğer faaliyetleri için Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslara göre yetki talebinde bulunabilir, alınan yetki dâhilinde faaliyet gösterebilir.

 

Görev ve yetiklerin çerçevesi çizilmekle birlikte işleyişe ilişkin usul ve esasların yönetmelikte belirtilmesi gerekmektedir. Piyasaya sürenlerin hangi sorumluluklarını yerine getirmeleri konusunda destek olacağı belirtilmelidir. 

Yönetmelik kapsamında; Türkiye Çevre Ajansının görev ve yetkileri genel olarak belirtilmekle birlikte, depozito yönetim sistemi ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar belirlenmediği için yönetmelik taslağı dar kapsamlı bir çerçeve halinde kalmıştır.

Türkiye Çevre Ajansı Mevzuatında; görev ve sorumlulukları kapsamında tanımlanan gelirler, ajansın yönetim kurulu, personel yapısındaki belirsizlikler, denetim kapsamı dışında tutulması gibi hususların yaratacağı olumsuzluklar Odamız tarafından da dile getirilmiştir.

Bu noktada Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamında Ajansa yönelik uygulamalarda bu belirsizliklerin ortadan kaldırılması gerekmektedir.

Depozito Sistem Yöneticisi olarak belirlenen Çevre Ajansı, aslında ‘`Ambalaj Atıklarının Yetkilendirilmiş Kuruluşu`` olarak görev alacaktır. Bu noktada belirtilmesi gereken şeyler arasında Çevre Ajansının sınırları ve yetkileri, işlemlerin ne şekilde yürütüleceği ve yaptırım gücünün ne boyutlarda olacağıdır.

 

Türkiye Çevre Ajansının görev ve yetkileri

 

Madde 8 - (2) Ajans, Bakanlığın genişletilmiş üretici sorumluluğu politika ve planları kapsamında yapılan gönüllü anlaşmalara ve/veya Bakanlıktan alınacak yetkiye istinaden; ambalaj üreticileri, tedarikçileri ve piyasaya süren işletmelerin sorumluluklarını ve yükümlülüklerini yerine getirmelerini sağlayabilir, destek olabilir, bu sorumluluk ve yükümlülüklerin devrini alabilir.

Ajansın piyasaya sürenlerin hangi sorumluluklarını yerine getirmeleri konusunda destek olacağı belirtilmelidir. 

 

Ambalaj Üreticilerinin Yükümlülükleri

 

Madde 9– (1) Ambalaj üreticileri;-(4) Ambalaj üreticileri ve tedarikçileri, bu Yönetmelik ile getirilen yükümlülük ve sorumluluklarının yerine getirilmesinde Ajans ile gönüllü anlaşmalarda bulunabilir, yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde teknik destek talep edebilir, sorumluluklarını kısmen veya tamamen devredebilir.

‘Gönüllü anlaşma`; "Bakanlık ve Ajans ile ekonomik işletmeler, lisanslı firmalar ve yetkili idareler arasında yapılan anlaşma" olarak tanımlanmış olup, her bir firmanın kendi sektöründe bile olsa, kar etmek üzere kurulan ticari kuruluşlar olduğu, aralarındaki rekabet dengesinin korunması gerektiği açıktır. Bu nedenle gönüllü anlaşmalar yoluyla teknik destek talebi karşılanırken veya sorumluluklar kısmen veya tamamen devredilirken, ambalaj sektöründe ihale şartları ile çelişen hükümleri ortaya çıkması mümkün görülmektedir.

 

Ambalaj Üreticilerinin Yükümlülükleri

 

Madde 9– (1) Ambalaj üreticileri;

(4) Ambalaj üreticileri ve tedarikçileri, bu Yönetmelik ile getirilen yükümlülük ve sorumluluklarının yerine getirilmesinde Ajans ile gönüllü anlaşmalarda bulunabilir, yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde teknik destek talep edebilir, sorumluluklarını kısmen veya tamamen devredebilir. Ancak gönüllü anlaşmalarda, sektörün rekabet dengesi gözetilir.

Ambalaj Üreticilerinin Yükümlülükleri

 

Madde 9 -(2) Ambalaj üreticileri tarafından, Doğal kaynak/hamMadde korunumu ve geri dönüşümün yaygınlaşması amacıyla ambalaj üretiminde geri dönüştürülmüş malzeme kullanımına yönelik olarak malzeme türüne ve sektörel üretim ve kullanım oranlarına göre Bakanlıkça yapılan düzenlemelere uyulmak zorundadır.

 

 

Geri dönüştürülebilir malzeme kullanımına ilişkin düzenleme yapılması önerilmektedir.

Ambalaj Üreticilerinin Yükümlülükleri

 

Madde 9- (2) Ambalaj üreticileri tarafından, Doğal kaynak/hamMadde korunumu ve geri dönüşümün yaygınlaşması amacıyla ambalaj üretiminde geri dönüştürülmüş malzeme kullanımına yönelik olarak malzeme türüne ve sektörel üretim ve kullanım oranlarına göre  Bakanlıkça yapılan düzenlemelere uyulmak zorundadır.aşağıda belirtilen hususlara uyulmak zorundadır.

a) Geri dönüştürülmüş Madde ve malzemelerin kullanımına ilişkin mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydı ile plastik, kağıt-karton, cam ve metal ambalaj üreticilerinin yurt içinde piyasaya arz edilecek ambalajlara ilişkin üretim proseslerine konu girdilerin bir kısmını aşağıdaki tabloda yer alan oranlarda yurt içinde toplanan atıklardan veya bu atıklardan elde edilen geri dönüştürülmüş malzemeden sağlaması ve bu hususa ilişkin bildirim ve beyanlarını Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda ambalaj bilgi sistemi üzerinden sunması zorunludur. Bu fıkrada belirtilen zorunluluklar, ithal edilen ambalajları ve ithal hamMaddelerden üretilen ambalajları kapsamaz.

Yıllar

Malzemeye Göre Yıllık Zorunlu Kullanma Oranları (%)

Plastik

Kağıt/

Karton  

Cam

Metal

2020

8

35

20

20

2021

10

40

50

50

2022 ve sonrası

15

50

70

70

 

 

Ambalaj Üreticilerinin Yükümlülükleri

 

Madde 9-(4) Ambalaj üreticileri ve tedarikçileri, bu Yönetmelik ile getirilen yükümlülük ve sorumluluklarının yerine getirilmesinde Ajans ile gönüllü anlaşmalarda bulunabilir, yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde teknik destek talep edebilir, sorumluluklarını kısmen veya tamamen devredebilir.

 

Ambalaj üreticilerinin genişletilmiş üretici sorumluluğu kapsamında çevre ajansı ile yapacakları anlaşmanın mali olarak nasıl bir yük getireceği öngörülememektedir.

 

Madde 10 (4) Piyasaya sürenler, depozito yönetim sistemine ilişkin belirlenecek ücret ve teminatları depozito sistem yöneticisi nezdinde karşılarlar.

"ambalaj atıkları kapsamında piyasaya süren olarak adlandırılan ekonomik işletmelerin ambalaj atıkları kapsamındaki mali yükümlülüklerinin; örneğin gekap bedellerinin de bu madde altında ilgili yönetmelik refere edilerek belirtilmesi ambalaj atıklarının yönetimini toplam maliyet olarak ortaya koyacaktır

 

Ambalaj atıkları için GEKAP kapsamında bildirim yapılması ve bedellerin ilgili tarife belirtilerek genişletilmiş üretici sorumluluğu ilkesi bağlamında ödenmesi yükümlülüğü Madde 10 altında ayrı

bir bent olarak tanımlanmalıdır.

MADDE 11 – (1) Satış noktaları;

b) "Ambalaj bilgi sistemine kayıt olmakla, ürettiği, piyasaya sürdüğü ve tedarik ettiği ambalajlara ilişkin ambalaj bilgi sistemi üzerinden bildirim yapmakla yükümlüdür

hüküm tam olarak açık olmadığı için yanlış anlaşılmalara neden olabilecektir. Satış noktalarının kendi markaları ile piyasaya ürün sürmesi durumunda ek-5 piyasaya süren yükümlülüğü oluşacağı belirtilmelidir

b) "satış noktaları kendi adına ürün piyasaya sürmesi durumunda Ambalaj bilgi sistemine kayıt olmakla, ürettiği, piyasaya sürdüğü ve tedarik ettiği ambalajlara ilişkin ambalaj bilgi sistemi üzerinden bildirim yapmakla yükümlüdür " 

Satış noktalarının yükümlülükleri

 

Madde 11 – (1) Satış noktaları ç) Depozito yönetim sistemi kapsamında kalan ambalajlı ürünlerin arzının gerçekleştirilmesi durumunda depozito yönetim sistemine dâhil olmakla ve depozito sistem yöneticisi tarafından belirlenen idari, mali ve teknik sorumlulukları yerine getirmekle, (2) Depozito yönetim sistemine dâhil edilen ambalajlı ürünleri tüketicilere/kullanıcılara toptan/perakende sunan yerler de bu ambalajlı ürünler için satış noktası olarak değerlendirilir ve depozito yönetim sistemine katılarak depozito sistem yöneticisi tarafından belirlenen kriterlere uygun faaliyet gösterirler ve belirlenen idari, mali ve teknik sorumlulukları yerine getirirler. (3) Depozito yönetim sistemine tabi tutulan ambalajlı ürünleri tüketicilere/kullanıcılara sunan satış noktaları, tüketiciler/kullanıcılar tarafından getirilen depozitolu boş ambalajların iade alınmasını ve depozito ücretinin geri ödenmesini sağlayacak sisteme dâhil olmakla yükümlüdürler.

 

İlgili madde kapsamında Satış noktalarının yapacağı işlemler hususunda net ifadeler bulunmamaktadır.

Yapacakları işlemleri hangi usul ve esasa dayandırılacağı konusunda bilgi verilmesi gerekmektedir.

 Depozitolu ürünler hangi standartlara göre elenerek tekrar satışa sunulacak?

Bunun için kurulacak bir otomasyon sistemi planlanmakta mıdır?

Bu süreçte yapılacak olan masraflar kim tarafından ne şekilde karşılanacaktır?

ilgili madde kapsamında yukarıda belirtilen hususlara karşılık verecek net ifadeler tanımlanmalıdır.

Madde kapsamında; Satış Noktalarının yapacakları işlemleri hangi usul ve esasa dayandırılacağı, sistem gereksinimleri, depozitolu Maddelerin elenmesi mantığının, oluşturulacak sitemde Toplama Ayırma Tesislerinin yerinin, kurulacak sistemlerin masraflarının kim tarafından karşılanacağının ve sistem denetimlerinin ne şekilde mümkün olabileceği konularında Maddeye eklemeler yapılmalıdır

Satış noktalarının yükümlülükleri

 

Madde 11/(3) Depozito yönetim sistemine tabi tutulan ambalajlı ürünleri tüketicilere/kullanıcılara sunan satış noktaları, tüketiciler/kullanıcılar tarafından getirilen depozitolu boş ambalajların iade alınmasını ve depozito ücretinin geri ödenmesini sağlayacak sisteme dâhil olmakla yükümlüdürler.

 

 

Satış noktalarının yükümlülükleri kapsamında belirtildiği üzere, ambalaj atıklarını satış noktalarının yönetebileceği anlaşılmaktadır. Zincir marketler, AVM gibi satış noktaları ve yerel idareler açısından önemli bir sistem değişikliğidir.

Önceki mevzuatlara göre, satış noktalarının atıkları için ihaleye çıkarak ücret alarak toplama yaptıran yerel yönetimler, bu sistemle birlikte ortak toplama alanlarında ambalaj atıkları olmadığından, ücret vererek toplama ihalelerine çıkacaktır. Çünkü katı atıkların içinde yer alan ve gelir getiren ambalaj atıklarının çoğunluğu, satış noktalarının depozitolu sisteminde kalacak, depozitolu olmasa bile, geri dönüşüm (yeniden kullanım) değeri arttığından dolayı, ayrıştırılmış konteynerdaki ambalaj oranı düşecektir. Sonuçta, dar bütçeli yerel idareler, kendi imkanları ile yüksek maliyetli olarak konutlardan katı atık toplayacaktır.

 

Satış noktalarının yükümlülükleri

 

Madde 11/(3) Depozito yönetim sistemine tabi tutulan ambalajlı ürünleri tüketicilere/kullanıcılara sunan satış noktaları, tüketiciler/kullanıcılar tarafından getirilen depozitolu boş ambalajların iade alınmasını ve depozito ücretinin geri ödenmesini sağlayacak sisteme dâhil olmakla yükümlüdürler.

Yerel idarelerin depozito ve ambalaj atık payının korunması için gerekli usul ve esaslar Bakanlıkça ayrıca yayınlanır.

 

Madde 12 c) Ambalajların geri kazanılabilir niteliğe sahip olması için;

2) Ambalaj atıklarının enerji geri kazanım amacıyla işlenmesi durumunda; enerji geri kazanımının en uygun düzeyde olmasını sağlamak için işlenecek ambalaj atığının minimum alt kalorifik değere sahip olması zorunludur.

Hükümde istenen minimum alt kalorifik değer belirtilmelidir.

 

Madde 12 c) Ambalajların geri kazanılabilir niteliğe sahip olması için;

2) Ambalaj atıklarının enerji geri kazanım amacıyla işlenmesi durumunda; enerji geri kazanımının en uygun düzeyde olmasını sağlamak için işlenecek ambalaj atığının minimum ….kalorifik değere sahip olması zorunludur.

Ambalajların üretim aşamasında işaretlenmesi

 

Madde 14/(3) Ambalajlar ve etiketleri dâhil diğer bileşenlerine yönelik zorunlu işaretlemeler ile bunların kullanımına yönelik hususlar Bakanlıkça yayımlanan usul ve esaslar ile ayrıca belirlenir. Depozito yönetim sistemine dâhil olan ambalajlara yönelik işaretlemeler için depozito sistem yöneticisi tarafından belirlenen kriterlere ayrıca uyulur.

 

 

Depozito sistem yöneticisi (Çevre Ajansı), depozito yönetim sistemine dâhil olan ambalajlara yönelik işaretlemelere dair kriterleri, hukuki çalışmalar kapsamında düzenlenmesi halinde uygulayabilir. Bu nedenle kriterlerin, Bakanlık tebliği kapsamında yayınlanması gerekir.

Ambalajların üretim aşamasında işaretlenmesi

 

Madde 14/(3) Ambalajlar ve etiketleri dâhil diğer bileşenlerine yönelik zorunlu işaretlemeler ile bunların kullanımına yönelik hususlar Bakanlıkça yayımlanan usul ve esaslar ile ayrıca belirlenir. Depozito yönetim sistemine dâhil olan ambalajlara yönelik işaretlemeler için depozito sistem yöneticisi tarafından önerilerek Bakanlık tebliği kapsamında yayınlanan kriterlere ayrıca uyulur.

 

 

Ambalajların piyasaya sürenler tarafından işaretlenmesi

 

Madde 15/(4) Ambalajlar ve etiketleri dâhil diğer bileşenlerine yönelik zorunlu işaretlemeler ile gönüllü işaretlemeler ve bunların kullanımına yönelik hususlar Bakanlıkça yayımlanan usul ve esaslar ile ayrıca belirlenir. Depozito yönetim sistemine dâhil olan ambalajlara yönelik işaretlemeler için depozito sistem yöneticisi tarafından belirlenen kriterlere ayrıca uyulur.

Depozito sistem yöneticisi (Çevre Ajansı), depozito yönetim sistemine dâhil olan ambalajlara yönelik işaretlemelere dair kriterleri, hukuki çalışmalar kapsamında düzenlenmesi halinde uygulayabilir. Bu nedenle kriterlerin, Bakanlık tebliği kapsamında yayınlanması gerekir.

Ambalajların piyasaya sürenler tarafından işaretlenmesi

 

Madde 15/(4) Ambalajlar ve etiketleri dâhil diğer bileşenlerine yönelik zorunlu işaretlemeler ile gönüllü işaretlemeler ve bunların kullanımına yönelik hususlar Bakanlıkça yayımlanan usul ve esaslar ile ayrıca belirlenir. Depozito yönetim sistemine dâhil olan ambalajlara yönelik işaretlemeler için depozito sistem yöneticisi tarafından önerilerek Bakanlık tebliği kapsamında yayınlanan kriterlere ayrıca uyulur.

Depozito Yönetim Sistemi

MADDE 16 – (1)Depozito yönetim sisteminin kurulması, işletilmesi ve sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik maliyetlerin karşılanmasında; piyasaya sürenler temsil oranları doğrultusunda asli sorumluluğa sahip olmakla birlikte sisteme dâhil olan ambalajlı içecekleri tüketicilere/kullanıcılara bedelli ve/veya bedelsiz olarak ileten/sunan/teslim eden tarafların da kendi temsil oranları doğrultusunda sorumlulukları mevcuttur.

Hükümde satış noktalarının piyasaya süren olmaması nedeniyle bir temsil oranı da olmayacağı gibi depozito sistemine teminat adı altında katkı vermesi ilkesel olarak tutarsızdır.

Ayrıca satış noktalarının depozito sistemindeki yerini, depozito yönetim sistemi kapsamında boş ambalajların biriktirilmesi, geçici depolanması ve taşınması faaliyetleri içinde değerlendirmek ve bu noktalarda biriken boş ambalajların mülkiyetinin kime ait olduğu konusu netleştirilerek maddeye ilave edilmelidir.

MADDE 16 – (1)Depozito yönetim sisteminin kurulması, işletilmesi ve sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik maliyetlerin karşılanmasında; piyasaya sürenler temsil oranları doğrultusunda asli sorumluluğa sahiptir.

Zorunlu depozito uygulamaları

 

Madde 17- Zorunlu depozito uygulamaları

 

Kapsam belirlenmelidir.

 

Zorunlu depozito kapsamına giren ambalajların alt ve üst limitleri Yönetmelik`te belirtilmelidir.

Zorunlu depozito uygulamaları

 

Madde 17-(1) İnsanî tüketim amaçlı olarak üretilen; … malzemeden yapılmış olan tek kullanımlık içecek ambalajlarının kullanılması durumunda bu ambalajlı içeceklerin depozito yönetim sistemi dahilinde ve depozito sistemi yöneticisi tarafından belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda yönetilmeleri zorunludur.

Depozito sistem yöneticisi (Çevre Ajansı), depozito yönetim sistemine dair usul ve esasları, hukuki çalışmalar kapsamında düzenlenmesi halinde uygulayabilir. Bu nedenle usul ve esasların, Bakanlık tebliği kapsamında yayınlanması gerekir.

Zorunlu depozito uygulamaları

 

Madde 17-(1) İnsanî tüketim amaçlı olarak üretilen; … malzemeden yapılmış olan tek kullanımlık içecek ambalajlarının kullanılması durumunda bu ambalajlı içeceklerin depozito yönetim sistemi dahilinde ve depozito sistemi yöneticisi tarafından önerilerek Bakanlık tebliği kapsamında yayınlanan usul ve esaslar doğrultusunda yönetilmeleri zorunludur.

Ambalaj atıklarının biriktirilmesi ve toplanması

 

Madde 19/(2)Yetkili idarelerce, ambalaj atıkları Sıfır Atık Yönetmeliği uygulamaları esas alınarak sıfır atık yönetim sistemi uygulamalarına ve İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planlarına uygun olarak toplanır.

Çoğu yerel idare, sıfır atık yönetmeliğinin belirlediği şartları karşılamaktan oldukça uzaktır. Böyle bir durumda, il sıfır atık yönetim planlarının oluşturulmasında idari kapasiteye ve zamana bağlı sıkıntıların ortaya çıkması beklenmelidir. Yeni uygulama, değerli ambalaj payını azalttığından, belediyeler için yeni bir toplama maliyeti ortaya çıkacaktır. Taslakla getirilen yeni sistemdeki ihalelerde finansman teminine yönelik usul ve esasların henüz belirlenmediği görülmektedir.

Ambalaj atıklarının biriktirilmesi ve toplanması

 

Madde 19/(2)Yetkili idarelerce, ambalaj atıkları Sıfır Atık Yönetmeliği uygulamaları esas alınarak sıfır atık yönetim sistemi uygulamalarına ve İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planlarına uygun olarak toplanır.

Yerel idarelerin Sıfır Atık sistemine geçişi için öngörülen takvim, mevcut ihalelerle devam eden yükümlülükleri dikkate alınarak Bakanlıkça revize edilir.

Ambalaj atıklarının biriktirilmesi ve toplanması

 

MADDE 19– (4) ….." depozito yönetim sistemi kapsamında boş ambalajların biriktirilmesi, geçici depolanması ve taşınması faaliyetleri geçici faaliyet belgesi ve/veya çevre lisansına tabi olmayıp bu faaliyetler için depozito sistem yöneticisi tarafından ayrıca belirlenecek idari, mali ve teknik düzenlemelere uyulur. Depozito yönetim sistemi kapsamında toplanan yeniden/tekrar kullanılabilir ambalajların yeniden kullanıma alınması faaliyeti geçici faaliyet belgesi/çevre lisansından muaftır."

 

Çevre Kanunun, 11. (İzin Alma, Arıtma, Bertaraf Etme Yükümlülüğü) Maddesinin 16. Paragrafında  "Evsel atıklar hariç olmak üzere, atık taşıma ve/veya toplama işlerini yapan kurum veya kuruluşlar Bakanlıktan lisans almak zorundadır. Evsel atıkların taşıma ve toplama işlerini yapan kurum ve kuruluşlar Bakanlıkça kayıt altına alınır." Denilmektedir.

Ambalaj atıkları, evsel atık dışında kalan bir atık türüdür.

Kanun ile getirilen yasal bir zorunluluğun yönetmelik ile kaldırılması veya değiştirilmesi mümkün değildir.

Taslak yönetmeliğin Madde 19`u Atık yönetimi Yönetmeliği ve Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğine aykırı olup, izin lisans kriterlerini sağlaması koşulu aramandan faaliyet gösterecek tesisler çevre kirliliğine, kayıt dışı ekonomiye ve ambalaj atıklarının yönetiminde yeni belirsizliklere, istatistik verilerin kaydının tutulamamasına sebep olacaktır.

Ambalaj atıklarının biriktirilmesi ve toplanması

 

MADDE 19– (4) ….." depozito yönetim sistemi kapsamında boş ambalajların biriktirilmesi, geçici depolanması ve taşınması faaliyetleri geçici faaliyet belgesi ve/veya çevre lisansına tabi olmayıp bu faaliyetler için depozito sistem yöneticisi tarafından ayrıca belirlenecek idari, mali ve teknik düzenlemelere uyulur. Depozito yönetim sistemi kapsamında toplanan yeniden/tekrar kullanılabilir ambalajların yeniden kullanıma alınması faaliyeti geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almakla yükümlüdür."

 

Ambalaj atıklarının biriktirilmesi ve toplanması

 

Madde 19–(5) Tehlikeli Madde ambalajları için uygulanan depozito yönetim sistemi kapsamında boş ambalajların biriktirilmesi, geçici depolanması ve taşınması faaliyetleri için Bakanlıkça ve depozito sistem yöneticisi tarafından ayrıca belirlenecek idari, mali ve teknik düzenlemelere uyulur.

 

Tehlikeli Madde ambalajları kontamine atık olarak değerlendirilmeli depozito sistemi dışında tutulmalıdır.

Madde 19 (5) kaldırılmalı veya detaylı düzenleme ve tanımlama yapılmalıdır.

 

Ambalaj atıklarının işlenmesi

 

Madde 20 (3) Depozito yönetim sistemi kapsamında toplanan ambalajların sayılması-ayrıştırılması ile yeniden/tekrar kullanılabilir ambalajların yeniden kullanıma alınması faaliyeti geçici faaliyet belgesi/çevre lisansından muaftır.

 

 

Çevre Kanunun, 11. (İzin Alma, Arıtma, Bertaraf Etme Yükümlülüğü) Maddesinin 16. Paragrafında  "Evsel atıklar hariç olmak üzere, atık taşıma ve/veya toplama işlerini yapan kurum veya kuruluşlar Bakanlıktan lisans almak zorundadır. Evsel atıkların taşıma ve toplama işlerini yapan kurum ve kuruluşlar Bakanlıkça kayıt altına alınır." Denilmektedir.

Ambalaj atıkları, evsel atık dışında kalan bir atık türüdür.

Kanun ile getirilen yasal bir zorunluluğun yönetmelik ile kaldırılması veya değiştirilmesi mümkün değildir.

 

 

 

Ambalaj atıklarının işlenmesi

 

Madde 20 (3) Depozito yönetim sistemi kapsamında toplanan ambalajların sayılması-ayrıştırılması ile yeniden/tekrar kullanılabilir ambalajların yeniden kullanıma alınması faaliyeti geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı alınması zorunludur.

 

Ambalaj Komisyonu

 

Madde 24 – (1) Ambalaj Komisyonu, biri başkan olmak üzere Bakanlık personeli, Ajans personeli ile Bakanlığın uygun göreceği ekonomik işletmeler, mahalli idareler ve diğer yetkili idareler, çevre lisanslı atık işleme tesisleri, satış noktaları ve ilgili diğer sektörlerin yetkili temsilcilerinden oluşur.

 

Bu Taslak kapsamında toplanacak ‘Ambalaj Komisyonu`, çevre lisanslı atık işleme tesisleri yetkili temsilcisinin katılımını da öngörmektedir. Ancak bu Taslağın 20/(3). Fıkrası ile Depozito yönetim sistemi kapsamındaki faaliyetler, geçici faaliyet belgesi/çevre lisansından muaftır.

Bu durumda,  çevre lisans olmayan atık işleme tesislerinin yetkili temsilcisinin katılımının olup olmayacağı, sadece depozitolu ambalaj sektörü kapsamında olanların temsil edilip edilmeyeceğine dair belirsizlik doğmaktadır.

Diğer taraftan, yeni mevzuat ile birlikte yetkilendirilmiş kuruluşların temsiliyet oranlarını sağlayamadığı gerekçesiyle, yetkilerinin iptal edileceği açıktır.

Ambalaj komisyonu üyelerinin nasıl belirleneceği ve  temsiliyet oranı belirtilmelidir.

Ambalaj Komisyonu

 

Madde 24 – (1) Ambalaj Komisyonu, biri başkan olmak üzere Bakanlık personeli, Ajans personeli ile Bakanlığın uygun göreceği ekonomik işletmeler, mahalli idareler ve diğer yetkili idareler, çevre lisanslı atık işleme tesisleri, depozito yönetim sistemi kapsamındaki işletmeler, satış noktaları ve ilgili diğer sektörlerin yetkili temsilcilerinden oluşur.

 

Yürürlük

 

Madde 28 (1) Bu Yönetmelik 01/04/2021 tarihinde yürürlüğe girer.

 

Zorunlu depozito uygulaması 01.01.2022 tarihinde başlayacaktır. Mevcut Ambalaj Atığı yönetim planları, TAT tesislerinin belediyeler ile yapmış olduğu anlaşmalar, yönetmelik taslağında zorunlu depozito uygulaması dışında kalan (Kağıt/Karton, Kompozit, Teneke ve Ahşap ve Pet dışındaki plastik ambalaj atıklarının) toplanması ile ilgili mevcut devam eden süreçler ve mevcut "Atık Yönetim Planları " nın geçerlilik süresi ve uygulama birliğine ilişkin düzenleme yapılmalıdır.

Yürürlük

 

Madde 28 (1)

Zorunlu depozito uygulaması 01.01.2022 tarihinde başlayacaktır. Mevcut Ambalaj Atığı yönetim planları, TAT tesislerinin belediyeler ile yapmış olduğu anlaşmalar, yönetmelik taslağında zorunlu depozito uygulaması dışında kalan (Kağıt/Karton, Kompozit, Teneke, Ahşap ve Pet dışındaki plastik ambalaj atıklarının) toplanması ile ilgili mevcut devam eden süreçler ve mevcut "Atık Yönetim Planları"nın geçerlilik süresi ve uygulama birliğine ilişkin düzenleme yapılmalıdır

Mevcut ambalaj atıklarıyönetim planlarının sürekliliği

 

GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce mahalli idarelerce hazırlanıp uygun bulunan ambalaj atıkları yönetim planları, bu Yönetmelik hükümleri ve Sıfır Atık Yönetmeliği ile getirilen düzenlemeler uyarınca yürütülür. Mevcut ambalaj atıkları yönetim planları mahalli idarelerin Sıfır Atık Yönetmeliğinde öngörülen geçiş takvimi uyarınca sıfır atık yönetim sistemine geçişleri ile birlikte son bulur.

Belediyeler tarafından yapılan ihaleler ve sözleşmeler ile çok sayıda Ambalaj Atığı Toplama Ayırma Lisansına sahip tesis faaliyetlerini sürdürmektedir.

Sıfır Atık Yönetmeliği, 12 Temmuz 2019 tarihli olup, geçiş takvimindeki süreler (31.12.2020), süresi yıllık olarak belirlenen ve (12.07.2020 tarihine kadar) imzalanan ihaleleri kapsamaktadır. Daha uzun süreli ihalelerin kapsamı paket iş olmayıp, rutin hizmet işlemlerinin mücbir sebeple kesildiği veya ihaleye konu malzemenin kalmadığı (işin bittiği) gerekçesiyle sözleşmenin feshine cevaz verir. Temmuz 2019 sonrası ihaleler, zaten Sıfır Atık Yönetmeliği`ne uygun kriterlerde olmalıdır.

Mevcut ambalaj atıkları yönetim planları yeni mevzuat ile birlikte sonlandırılsa da, ihale ile işlerini yapmakta olan TAT lisanslı firmaların çalışmaları da, plan ortadan kalktığı için doğal olarak son bulmaktadır. Ancak yapılan ihaleler ve buna bağlı yükümlülükleri devam etmektedir.

İhale mevzuatının yeni sistemle birlikte uyumlu olup olmadığı ayrıntılı olarak değerlendirilmeli, halihazırda ihale edilmiş toplama işlerinin nasıl şekilleneceği, mevcut toplama ve ayırma tesislerinin geçerliliği veya yeni sisteme uyum sağlama (geçiş) sürecine dair usul ve esaslarının belirlenmesi gerekmektedir.

GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce mahalli idarelerce hazırlanıp uygun bulunan ambalaj atıkları yönetim planları, bu Yönetmelik hükümleri ve Sıfır Atık Yönetmeliği ile getirilen düzenlemeler uyarınca yürütülür. Mevcut ambalaj atıkları yönetim planları mahalli idarelerin Sıfır Atık Yönetmeliğinde öngörülen geçiş takvimi uyarınca sıfır atık yönetim sistemine geçişleri ile birlikte son bulur.

Ambalaj sektöründe hukuki sözleşmelerle devam eden iş ve işlemler, Bakanlık ve yerel idare arasında belirlenecek geçiş takvimi doğrultusunda hazırlanacak bir ambalaj atıkları yönetim planı ile yürütülür.

Mevcut ambalaj atıkları yönetim planlarının sürekliliği

 

GEÇİCİ MADDE 2 –(1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce mahalli idarelerce hazırlanıp uygun bulunan ambalaj atıkları yönetim planları, bu Yönetmelik hükümleri ve Sıfır Atık Yönetmeliği ile getirilen düzenlemeler uyarınca yürütülür. Mevcut ambalaj atıkları yönetim planları mahalli idarelerin Sıfır Atık Yönetmeliğinde öngörülen geçiş takvimi uyarınca sıfır atık yönetim sistemine geçişleri ile birlikte son bulur.

 

 

Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında çalışmalar yapan Çevre Mühendisi üyelerimizden gelen geri bildirimlere göre birçok belediye Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında çalışmalar yürütememektedir. Ambalaj atıklarının toplanmasını özel bir şirkete ihale eden mahali idare ambalaj atıkları yönetim planı hazırladığını düşünmektedir. Aynı zamanda Sıfır Atık Belgesi alan işletmelerin atıklarını mahali idare dışında belirledikleri Bakanlıktan lisanslı firmalara göndermesi mahali idare zoruyla engellenebilmektedir.

Mahali idarelerin ambalaj atıkları yönetiminde görev ve yetkilerinin belirlenmesi gerekmektedir. Örneğin;

 

-Sıfır Atık Belgesi olmayan işletmelerin ambalaj atıklarını toplamakla,

-300 konut altı sitelerin ambalaj atıklarını toplamakla

 

Mevcut ambalaj atıkları yönetim planlarının sürekliliği

 

GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce mahalli idarelerce hazırlanıp uygun bulunan ambalaj atıkları yönetim planları, bu Yönetmelik hükümleri ve Sıfır Atık Yönetmeliği ile getirilen düzenlemeler uyarınca yürütülür. Mevcut ambalaj atıkları yönetim planları mahalli idarelerin Sıfır Atık Yönetmeliğinde öngörülen geçiş takvimi uyarınca sıfır atık yönetim sistemine geçişleri ile birlikte son bulur.

Mevcut atık yönetim planlarının sıfır atık yönetim sistemine geçişle birlikte son bulacağı anlaşılmaktadır. Ancak bu sıfır atık yönetim planlarının kimler tarafından ve nasıl hazırlanacağı belirsizdir.

 

 

Mevcut ambalaj atıkları yönetim planlarının sürekliliği

 

GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce mahalli idarelerce hazırlanıp uygun bulunan ambalaj atıkları yönetim planları, bu Yönetmelik hükümleri ve Sıfır Atık Yönetmeliği ile getirilen düzenlemeler uyarınca yürütülür. Mevcut ambalaj atıkları yönetim planları mahalli idarelerin Sıfır Atık Yönetmeliğinde öngörülen geçiş takvimi uyarınca sıfır atık yönetim sistemine geçişleri ile birlikte son bulur.

Belediyeler tarafından yapılan ihaleler ve sözleşmeler ile çok sayıda Ambalaj Atığı Toplama Ayırma Lisansına sahip tesis faaliyetlerini sürdürmektedir.

Sıfır Atık Yönetmeliğine göre , Büyükşehir belediyesi sınırları içinde nüfusu 250,000 üzerindeki belediyeler 31.12.2020 tarihinde, büyükşehir belediyeleri dahilindeki diğer belediyeler 31.12.2021 tarihinde ve geri kalan tüm belediyeler ise 31.12.2022 tarihinde "Sıfır Atık Yönetmeliği " hükümlerine tabi olmak zorundadır.

Bu durumda ihale ile işlerini yapmakta olan TAT lisanslı firmaların çalışmaları plan ortadan kalktığı için doğal olarak son bulmaktadır. Ancak yapılan ihale ve buna bağlı yükümlülükler devam etmektedir. Bu çok sayıda mali, idari dava ve tazminat talep konusu olan davalara neden olacaktır.

Mevcut ambalaj atıkları yönetim planlarının sürekliliği

 

GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce mahalli idarelerce hazırlanıp uygun bulunan ambalaj atıkları yönetim planları, bitim tarihinden sonra tekrar yenilenmez. İlgili idareler, Sıfır Atık Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak "Sıfır Atık Yönetim Planı" hükümlerine göre hareket ederler.

 

Mevcut ambalaj atıkları yönetim planlarının sürekliliği

 

GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Bu Yönetmeliğin

yürürlüğe girmesinden önce mahalli

idarelerce hazırlanıp uygun bulunan ambalaj

atıkları yönetim planları, bu Yönetmelik hükümleri ve Sıfır Atık Yönetmeliği ile getirilen düzenlemeler uyarınca yürütülür. Mevcut ambalaj atıkları yönetim planları mahalli idarelerin Sıfır Atık Yönetmeliğinde öngörülen geçiş takvimi uyarınca sıfır atık yönetim sistemine geçişleri ile birlikte son bulur.

 

İlgili madde kapsamında Mahalli idareler sıfır atık yönetim sistemine geçtiğinde ambalaj atığı yönetim planlarının son bulacağı belirtilmektedir.

Uygulama kapsamında uzun yıllardır süregelen toplama sistemini geçiş süreci vermeden sonlandırmak belediyeler ve toplama ayırma tesisleri ve sistemin işleyişinde olumsuz yaratabilecektir.

Bu kapsamda; en az bir yıl süre verilmesi uygun olacaktır. Bu süreçte Sıfır atık yönetim planlarının atık yönetimi konusunda en az 5 yıl çalışmış çevre mühendisleri tarafından onaylanması ile sistemin sürdürürülebilirliği ve amaca daha iyi hizmet etmesi sağlanacaktır.

Sistemin sürdürülebilirliği ve amaca daha iyi hizmet etmesi sağlanabilecektir

 

Hüküm kapsamında bir geçiş süreci belirlenmelidir.

Sıfır atık yönetim planları, atık yönetimi konusunda en az 5 yıl çalışmış çevre mühendisleri tarafından onaylanır.

 

 

Mevcut çevre lisanslı tesisler

 

GEÇİCİ MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik

yürürlüğe girmeden önce ambalaj atığı

toplama ayırma ve ambalaj atığı geri

dönüşüm/geri kazanım konularında

Bakanlıktan çevre lisansı almış tesisler lisans

sürelerinin sonuna kadar faaliyetlerine devam

edebilirler.

(2) Bu tesisler, Bakanlıkça yapılacak

düzenlemelere uyum sağlayarak geçici

faaliyet belgesini/lisansını güncellemeleri

durumunda sıfır atık yönetim sistemi

dâhilinde faaliyet gösterirler.

İlgili madde kapsamında

TAT lisansları nasıl güncellenecek?

Şu anda lisansı biten bir tesis ne yapmalı?

Soruları belirsiz kalmaktadır. Bu kapsamda Lisans konuları daha net ve anlaşılır şekilde açıklanmalı. Mevcut firmaların nasıl devam edeceği mutlaka açıklanmalıdır.

Lisans konuları daha net ve anlaşılır şekilde açıklanmalı. Mevcut firmaların nasıl devam edeceği mutlaka açıklanmalıdır.

Satış noktalarının yükümlülükleri

 

 

 

Ambalaj atıklarının sürdürülebilir yönetimi ve döngüsel ekonomiye tekrar kazandırılmasının sağlanması halkın bilinçlenmesinden geçmektedir.

Satış noktaları, alışveriş merkezleri, akaryakıt istasyonları, zincir marketler gibi halka açık alanlarda sesli veya görsel duyuruların yapılması zorunlu hale getirilmelidir.


  

Okunma Sayısı: 400